
Avrupa Birliği, 2023 Kahramanmaraş depremleri sonrasında Türkiye’ye yönelik en büyük uluslararası yardım paketlerinden birini devreye soktu. Özellikle Avrupa Komisyonu öncülüğünde düzenlenen bağış konferanslarında milyarlarca euroluk kaynak taahhüt edildi. Bu yardımlar yalnızca acil insani destekle sınırlı kalmadı; barınma, altyapı yeniden inşası, sağlık hizmetleri ve eğitim gibi alanları kapsayan uzun vadeli projeleri de içerdi. Finansal destek hibeler, düşük faizli krediler ve teknik uzmanlık desteği şeklinde yapılandırıldı. Ulaştırma ise hem doğrudan uluslararası kuruluşlar hem de sivil toplum ağları üzerinden sağlandı; yani yardımların önemli bir kısmı merkezi hükümetten bağımsız kanallarla sahaya indirildi. AB tarafı özellikle bu noktayı vurgulayarak, desteğin bir siyasi yakınlaşma ya da hükümete verilmiş bir onay anlamına gelmediğini açık biçimde ifade etti.
Ancak bu tabloyla çelişen başka bir söylem de aynı dönemde gündeme geldi. Ursula von der Leyen, Avrupa’nın güvenlik ve jeopolitik konumlanmasına dair değerlendirmelerinde Türkiye’yi zaman zaman Rusya ve Çin ile birlikte anarak “zorluk” ya da “risk” kategorisinde ele aldı. Bu yaklaşım, bir yandan Türkiye’ye büyük çaplı insani destek sağlayan bir aktörün, diğer yandan aynı ülkeyi stratejik bir tehdit çerçevesinde konumlandırması gibi dikkat çekici bir tezat ortaya koyuyor.
Bu çelişki doğrudan Türkiye’nin Avrupa Birliği üyelik süreci açısından ne anlama geliyor sorusu kaçınılmaz hale geliyor. Resmi olarak Türkiye hâlâ aday ülke statüsünde; bu statü hukuken kaldırılmış değil. Ancak fiili durum farklı: müzakere başlıkları uzun süredir donmuş durumda ve siyasi diyalog giderek daha sınırlı bir zeminde ilerliyor. AB’nin Türkiye’yi bir “aday”dan çok “stratejik ama sorunlu ortak” olarak konumlandırdığı görülüyor.
Türkiye’nin ötekileştirilmesinin arkasında birkaç katman var. Demokrasi, hukuk devleti ve temel haklar konusundaki eleştiriler; dış politikada bağımsız ve zaman zaman AB çizgisiyle çelişen adımlar; Doğu Akdeniz, göç ve güvenlik politikaları gibi alanlarda yaşanan gerilimler bu algıyı besliyor. Bunun yanında, AB’nin kendi iç siyasi dinamikleri de etkili: genişleme yorgunluğu, kamuoylarında Türkiye’ye yönelik mesafe ve kurumsal önceliklerin değişmesi gibi faktörler süreci ağırlaştırıyor.
Bu durum, Türkiye’nin tam üyelik perspektifinin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmiyor, ancak ciddi biçimde zayıfladığı açık. Mevcut tablo “resmi adaylık sürüyor ama siyasi irade yok” şeklinde özetlenebilir. Yani ortada açık bir üyelikten çıkarılma kararı yok; fakat pratikte süreç askıda. AB’nin Türkiye’yi hem ihtiyaç duyulan bir ortak hem de mesafeli durulması gereken bir aktör olarak görmesi, bu ikili yaklaşımın temelini oluşturuyor.





