
Bir ülkede adaletin sesi kısıldığında, yalnızca mahkeme salonları değil, toplumun tamamı etkilenir. Çünkü adalet, devletin vicdanıdır. O vicdan yara aldığında, hukuk düzeni yalnızca kâğıt üzerinde var olur. Türkiye’nin yakın tarihinde bu gerçeği en ağır biçimde gösteren süreçlerden biri, FETÖ’nün yargı sistemi içindeki örgütlenmesi ve bu örgütlenmenin hukuk üzerindeki yıkıcı sonuçlarıdır.
Bu yapı, yargıyı bağımsız bir erk olarak değil, ele geçirilmesi gereken stratejik bir merkez olarak gördü. Çünkü yargıyı kontrol eden, yalnızca davaları değil; insanların özgürlüğünü, itibarını ve geleceğini de kontrol eder. Bu nedenle hedef rastgele seçilmedi. Hâkimlik, savcılık ve yüksek yargı kadroları uzun yıllar boyunca sistemli biçimde kuşatıldı.
Sızma süreci ani olmadı. Sessiz, sabırlı ve planlı ilerledi. Hukuk fakültelerine yönlendirilen öğrenciler, daha meslek hayatına başlamadan seçildi. Hâkimlik ve savcılık sınavları, bilgi ve liyakat ölçen mekanizmalar olmaktan çıkarıldı. Devletin en kritik kapılarından biri olan yargı, zamanla içeriden aşındırıldı.
Ancak sorun yalnızca kadrolaşma değildi. Asıl tehlike, yargı yetkisini kullanan kişilerin kararlarını anayasa ve kanunlara göre değil, örgütsel talimatlara göre vermesiydi. Bir hâkim ya da savcı, bağlı olduğu hukuki düzen yerine başka bir otoriteyi esas aldığında, hukuk devleti fiilen ortadan kalkar. İşte kırılma tam olarak burada yaşandı.
Bir dönem ardı ardına görülen kumpas davaları, hukukun nasıl araçsallaştırılabileceğini açık biçimde ortaya koydu. Üretilmiş deliller, kurgulanmış dijital veriler, yönlendirilmiş tanık beyanları… Yargılama, gerçeği ortaya çıkarmak için değil, önceden belirlenmiş sonuçlara ulaşmak için yürütüldü. Masumiyet karinesi, yalnızca kitaplarda kalan bir ilkeye dönüştü.
Bu tablo, bireysel mağduriyetlerin çok ötesinde sonuçlar doğurdu. Asıl hasar, toplumun adalete olan güveninde meydana geldi. İnsanlar mahkeme kararlarını hukuki gerekçelerle değil, perde arkasındaki güç ilişkileriyle açıklamaya başladı. Bir ülkede vatandaş, “Adalet bana gerçekten uygulanır mı?” sorusunu sormaya başlıyorsa, orada hukuk devleti ağır yara almış demektir.
15 Temmuz darbe girişimi, yargı dâhil devletin birçok alanındaki bu yapılanmayı açık biçimde görünür kıldı. Ardından gelen ihraçlar ve soruşturmalar kaçınılmazdı. Ancak mesele yalnızca örgüt mensuplarını sistemden çıkarmak değildi. Asıl mesele, yargının bir daha hiçbir yapı tarafından ele geçirilemeyecek şekilde nasıl korunacağıydı.
Bu noktada şu gerçeğin altını çizmek gerekiyor: Liyakat yalnızca sınav başarısı değildir. Hukuk devleti, yalnızca kanun metinlerinden ibaret değildir. Etik, vicdan ve anayasal sadakat yoksa, en kusursuz mevzuat bile adaleti garanti edemez.
Yargı bağımsızlığı denildiğinde genellikle siyasal müdahaleler akla gelir. Oysa bu tecrübe, yargının içeriden gelen illegal örgütlenmelere karşı da korunması gerektiğini net biçimde göstermiştir. Aksi hâlde yargı, bir kez daha birilerinin aracı hâline gelebilir.
Bugün geçmişi konuşmak bir tercih değil, bir zorunluluktur. Çünkü ders çıkarılmayan her tecrübe, kendini tekrar eder. Adalet bir kez kaybedildiğinde, geri kazanılması yıllar alır; bazen kuşaklar sürer.
Yargı sustuğunda toplum konuşamaz. Hukuk eğilip büküldüğünde herkes biraz daha güvensiz yaşar. Bu nedenle mesele yalnızca geçmişte yaşananları anlatmak değil; geleceği koruyacak sağlam bir adalet anlayışı inşa edebilmektir.





