Yetkisizlik, yalnızca bir görevin ya da makamın eksikliği değildir; aynı zamanda sorumluluk ile karar arasındaki kopukluğun adıdır. Modern kurumlarda ve toplumsal yapılarda en sık karşılaşılan ama en az açıkça tartışılan durumlardan biri budur. Çünkü yetkisizlik çoğu zaman görünmezdir; imza atılamaz, karar alınamaz, inisiyatif kullanılamaz ama yine de sonuçların yükü taşınır.
Yetkisiz bırakılan birey ya da yapı, fiilen görevde olsa bile zihnen ve hukuken edilgen hâle gelir. Bu durum, özellikle kamu yönetiminde, eğitimde, sağlıkta ve medyada belirginleşir. Bir kişiye “sorumlusun” denir, fakat “karar senin” denmez. Ortaya çıkan tablo şudur: Hesap sorulan ama söz hakkı olmayan bir pozisyon.
Yetkisizlik, zamanla kurumsal çürümenin habercisine dönüşür. Karar alamayan yapı reflekslerini kaybeder. Sorunlar çözülmez, ertelenir. İnisiyatif korkuyla yer değiştirir; risk almamak, doğruyu yapmaktan daha güvenli hâle gelir. Böyle bir ortamda liyakat geri çekilir, prosedür öne çıkar. Kâğıt üzerinde işleyen ama sahada karşılığı olmayan bir düzen oluşur.
Toplumsal düzlemde yetkisizlik, bireyin kendine yabancılaşmasına yol açar. İnsanlar, etki edemedikleri alanlara karşı ilgilerini yitirir. “Nasıl olsa değişmez” düşüncesi yaygınlaşır. Bu da katılımı azaltır, sorgulamayı köreltir, sessizliği normalleştirir. Yetkisizlik bu noktada yalnızca idari bir sorun olmaktan çıkar; kültürel bir duruma dönüşür.
Önemli bir ayrım vardır: Yetkisizlik ile denetim aynı şey değildir. Denetim, gücün sınırlandırılmasıdır; yetkisizlik ise gücün hiç verilmemesidir. Sağlıklı sistemler denetimle ayakta kalır, yetkisizlikle değil. Yetki verilmeden sorumluluk yüklemek, adalet duygusunu zedeler ve güveni aşındırır.
Sonuç olarak yetkisizlik, sessiz ama derin etkiler yaratan bir durumdur. Gürültü çıkarmaz, kriz başlığı olmaz; fakat kurumların içini boşaltır. Yetki ile sorumluluğun dengeli biçimde dağıtılmadığı her yapı, er ya da geç işlevini yitirir. Çünkü karar alamayan yapı, yön veremez; yön veremeyen yapı ise yalnızca varmış gibi görünür.
About the Author
