
Diplomaside bazen en yüksek ses, hiç konuşulmayan yerde duyulur. Açıklamalar, ortak bildiriler, basın toplantıları elbette önemlidir; ancak devletler arasındaki gerçek psikolojiyi çoğu zaman protokol anlatır. Kim kırmızı halıyla karşılanır, kim Oval Ofis’e kısa bir görüşmeyle uğurlanır, kim onur kıtasıyla ağırlanır… Bunların hepsi siyasetin sessiz dilidir.
Amerika Birleşik Devletleri’nde yabancı lider ziyaretleri kabaca üç seviyeye ayrılır: State Visit, Official Visit ve Working Visit. Bunlardan ilki, yani State Visit, en yüksek diplomatik ağırlamadır. Beyaz Saray’ın güney bahçesinde tören yapılır, devlet yemeği verilir, lider sadece misafir değil stratejik ortak olarak takdim edilir. Bu, sembolik olduğu kadar siyasidir.
Türkiye ile ABD ilişkilerine son yirmi yıl açısından bakıldığında dikkat çekici tablo ortaya çıkıyor: Ankara’dan Washington’a giden cumhurbaşkanları ağırlandı, görüşmeler yapıldı, kameralar karşısına geçildi. Fakat tam anlamıyla State Visit düzeyinde bir ziyaret gerçekleşmedi.
Bu eksiklik tesadüf mü? Sanmıyorum.
Çünkü devlet ziyareti sadece nezaket değildir; güven beyanıdır. ABD bir lidere bu düzeyi sunduğunda, kendi kamuoyuna ve dünyaya şu mesajı verir: “Bu ülkeyle ilişkimiz önceliklidir.” Türkiye söz konusu olduğunda ise Washington son yıllarda daha temkinli bir çizgi izledi. İlişkiler hiçbir zaman kopmadı, ama tam anlamıyla da törensel güven aşamasına taşınmadı.
Bunun nedenleri açık. Suriye politikası, savunma sanayi krizleri, S-400 meselesi, Kongre baskısı, insan hakları tartışmaları, İsrail-Filistin dengesi ve karşılıklı güvensizlik… Liste uzatılabilir. Türkiye NATO içinde kritik ülke olarak görülüyor, fakat aynı zamanda zor müttefik kategorisinde değerlendiriliyor.
Burada önemli nokta şu: Working Visit küçümsenecek ziyaret değildir. Bazen en kritik kararlar çalışma ziyaretlerinde alınır. Ancak State Visit başka bir şeydir. O, ilişkinin teknik değil psikolojik zirvesidir.
Ankara açısından mesele sadece tören meselesi değildir. Çünkü uluslararası siyasette semboller, çoğu zaman yaptırımlar kadar etkilidir. Bir fotoğraf karesi, milyarlarca dolarlık yatırım kararını etkileyebilir. Bir devlet yemeği, piyasaların algısını değiştirebilir. Liderlerin birbirine verdiği görüntü, diplomatların aylarca kuramadığı cümleyi tek gecede kurar.
Türkiye bugün bölgesel ağırlığı yüksek, askeri kapasitesi güçlü, jeopolitik değeri tartışılmaz bir ülke. Buna rağmen Washington’un en üst protokol kapısını açmaması, ilişkinin hâlâ tam güven zeminine oturmadığını gösteriyor.
Belki de asıl soru şudur: Türkiye neden davet edilmedi değil, hangi şartlarda edilir?
Cevap basit: Stratejik değer yetmez. Öngörülebilirlik, kurumsal güven, istikrarlı ittifak çizgisi ve karşılıklı siyasi rahatlık gerekir.
Diplomaside bazen eksik olan davet, yapılan davetten daha çok şey anlatır.





